Wanneer bent u als bestuurder privé aansprakelijk?
Zonder risico kun je niet ondernemen, en de wet houdt daar rekening mee. Een bestuurder is niet snel privé aansprakelijk. Maar er is een grens, en het aantal claims neemt toe. Hier staat waar die grens ligt.
De drempel: persoonlijk ernstig verwijt
Volgens vaste rechtspraak bent u als bestuurder pas aansprakelijk als u een persoonlijk ernstig verwijt kan worden gemaakt. Dat is een hoge drempel, en dat is bewust zo. Zou het anders zijn, dan zouden bestuurders te voorzichtig worden en dat is economisch onwenselijk.
De twee klassieke gevallen zijn deze. U gaat namens de vennootschap een verplichting aan terwijl u wist of behoorde te weten dat zij die niet kon nakomen en geen verhaal zou bieden. Of u bewerkstelligt of laat toe dat de vennootschap haar wettelijke of contractuele verplichtingen niet nakomt.
Bij dat tweede geval maakt de rechter onderscheid tussen onwil en onmacht. Onmacht is vervelend maar meestal niet verwijtbaar. Onwil, bijvoorbeeld selectief betalen ten gunste van uzelf of een gelieerde partij, is dat wel.
Waar het in de praktijk misgaat
Riskant is het toezeggen van bepaalde opbrengsten aan een specifieke crediteur en dat vervolgens niet nakomen. Het op die manier alloceren van middelen van de rechtspersoon levert een reeel risico op.
Ook het niet tijdig melden van betalingsonmacht bij de fiscus en het pensioenfonds is een valkuil. Doet u dat niet binnen de wettelijke termijn, dan ontstaat een bewijsvermoeden dat u het als bestuurder verwijtbaar heeft laten gebeuren, en dat vermoeden is bijzonder lastig te weerleggen.
Verder: een jaarrekening die een misleidend beeld geeft, of die te laat is gepubliceerd. In faillissement levert te late publicatie een vermoeden van onbehoorlijk bestuur op.
Wie kan u aanspreken?
Niet alleen contractpartijen en schuldeisers. Ook aandeelhouders, de curator na een faillissement, en de vennootschap zelf. Die laatste route wordt vaak vergeten en komt met name in beeld na een bestuurswissel.
Acht dingen die u kunt regelen
- Ken de statuten en de aandeelhoudersovereenkomst, zodat u daar niet mee in strijd handelt
- Grijp in zodra u ziet dat bestuurstaken niet behoorlijk worden vervuld
- Leg de taakverdeling binnen het bestuur vast, en blijf op de hoogte van wat niet uw taak is
- Houd de administratie op orde en publiceer de jaarrekening op tijd
- Blijf op de hoogte van de financiële positie voordat u verplichtingen aangaat
- Wees extra zorgvuldig in uw besluitvorming zodra een faillissement dreigt
- Meld betalingsonmacht tijdig bij de fiscus en het pensioenfonds
- Sluit een deugdelijke bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering af, en lees de uitsluitingen
Dat laatste punt verdient nadruk. Veel polissen sluiten opzet en het niet afdragen van belastingen uit, precies de situaties waarin het misgaat. Laat uw polis eens naast uw risico leggen.
Veelgestelde vragen
Ik ben net afgetreden. Ben ik nu veilig?
Nee. Aansprakelijkheid ziet op de periode waarin u bestuurder was. Aftreden werkt niet met terugwerkende kracht en beschermt u niet tegen claims over eerdere handelingen. Wel is het verstandig uw aftreden correct in te schrijven bij de KvK, want anders loopt u door voor wat er daarna gebeurt.
Wat is de betekenis van te late publicatie van de jaarrekening?
In faillissement geldt dat als onbehoorlijke taakvervulling, met het wettelijk vermoeden dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement was. U moet dan aantonen dat het faillissement een andere oorzaak had, en dat is zwaar.
Geldt dit ook voor een stichting of vereniging?
Ja. Sinds de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen gelden vergelijkbare normen voor bestuurders en toezichthouders van stichtingen en verenigingen. Veel bestuurders van kleinere stichtingen realiseren zich dat niet.
Ik ben aansprakelijk gesteld. Wat doe ik als eerste?
Meld het direct bij uw verzekeraar, ook als u denkt dat de claim nergens op slaat. Te late melding is een van de meest voorkomende redenen voor dekkingsverweer. Reageer verder niet inhoudelijk voordat u juridisch heeft laten kijken wat er precies wordt gesteld.
Waar dit op gebaseerd is
- Hoge Raad 8 december 2006 (Ontvanger/Roelofsen)
ECLI:NL:HR:2006:AZ0758
De maatstaf voor persoonlijke aansprakelijkheid tegenover schuldeisers. Twee categorieen, en in beide gevallen is een voldoende ernstig persoonlijk verwijt vereist. - Hoge Raad 6 oktober 1989 (Beklamel)
ECLI:NL:HR:1989:AB9521
Het moederarrest: een verplichting aangaan terwijl u weet dat de vennootschap niet kan nakomen en geen verhaal biedt. - Hoge Raad 5 september 2014 (Hezemans Air)
ECLI:NL:HR:2014:2628
Bevestigt de maatstaf en benadrukt dat het ernstige verwijt persoonlijk is: voor iedere bestuurder wordt afzonderlijk beoordeeld.
Let op. Deze bronnen laten zien waar het antwoord op rust. Ze voorspellen niet hoe uw eigen zaak afloopt, want daarin wegen de feiten mee. Leg uw situatie voor als u zekerheid wilt.
Speelt er een claim of dreigt die?
Ik sta zowel bestuurders bij die worden aangesproken als partijen die een bestuurder willen aanspreken. Het eerste gesprek kost u niets.